Loden Jaren

Het is van belang dat Waals-Brabant geen slachtland wordt. Jean Deprêtre, procureur des Konings, 1983

Uitgesproken tijdens de begrafenis van een politieagent die koelbloedig op de grond was vermoord door meedogenloze overvallers, krijgen deze woorden achteraf gezien de allure van een grimmige profetie. De hoogste magistraat die ze uitsprak, stond inderdaad op het punt een spraakmakende zaak toegewezen te krijgen: die van een reeks misdaden gepleegd door ongrijpbare moordenaars die hun activiteiten concentreerden in de welvarende provincie Brabant, in het hart van België.

Ook het kleine koninkrijk kende zijn "loden jaren". De jaren 80 waren er een bijzonder gespannen decennium, getekend door geweld en onzekerheid.

De Koude oorlog was er nog steeds springlevend en het vooruitzicht van een nucleaire confrontatie knaagde aan die hoofden. De oliecrises hadden een ernstige economische crisis veroorzaakt en massale werkloosheid trof de meest kwetsbaren het hardst.

Dreigde er chaos? De politie was te ongeorganiseerd om de georganiseerde misdaad aan te pakken, die met steeds spectaculairdere daden haar sporen naliet. Rampen zoals de Heizeldrama bevestigen alleen maar de onbekwaamheid van de wetshandhaving.

Hoe zit het met leiders? Politieke spanningen en de taalstrijd brengen de ene na de andere regering ten val. Ondertussen laten neofascistische milities hun aanwezigheid op straat zien en laten de communisten van de CCC bommen ontploffen.

Toch is er één specifieke plaag die het collectieve onderbewustzijn teistert.

Bende van Nijvel

Op de grond, niemand beweegt! Gebruikelijke volgorde van de Bende, 1983

Tussen 1982 en 1985 werden Belgen geterroriseerd door een reeks ongewoon gewelddadige inbraken en overvallen, gepleegd door criminelen die waarschijnlijk, direct of indirect, tot dezelfde bende behoorden, vastbesloten om bloed te vergieten. Ze gedroegen zich niet als gewone boeven: hun brutaliteit stond in geen verhouding tot de buit die ze meenamen, soms zelfs schamele. Wie waren ze en wat wilden ze?

Doden, dat is in ieder geval zeker. Ze maakten een politieagent op de grond af na een overval op een wapenwinkel in Waver. Ze martelden een conciërge in Beersel en executeerden vervolgens een taxichauffeur in Anderlecht. Bij het beroven van supermarkten aarzelden ze niet om te schieten, en zo nodig schoten ze zelfs een kogel door het hoofd van de manager. Toen een fabrieksconcierge hen betrapte op een inbraak, schoten ze hem niet alleen dood: ze schoten ook een kogel door het hoofd van zijn vrouw, die boven sliep.

De autoriteiten legden niet meteen een verband tussen deze verschillende zaken. Het was een even bloedige als zinloze misdaad die alles zou veranderen. In de nacht van 16 september 1983, aan de zijlijn van een overval op een Colruyt-warenhuis in Nijvel, vermoordden ze twee automobilisten die waren gestopt om te tanken bij een nabijgelegen tankstation. Vervolgens overvielen ze de politie, die was gealarmeerd door het alarm van de winkel. Wat namen ze mee? Koffie, olie, en pralines. Drie doden daardoor.

De onderzoekers beseften uiteindelijk dat de daders recidivisten waren en dat hun prioriteit was om het bloedvergieten te stoppen. Tevergeefs. Het geweld ging door: de bende vermoordde een restauranteigenaar in Ohain, een supermarktmanager in Beersel, een paar juweliers in Anderlues.

Niets leek degenen die de pers nu de "Bende van Nijvel" noemde, tegen te houden.

Filière Boraine

Uiteindelijk gaf ik de antwoorden die mij gefluisterd werden. Michel Cocu, beschuldigd van de moorden, 1984

Het was dan ook een nationale zucht van opluchting voor de Belgen toen ze, slechts twee maanden na het bloedbad in Nijvel, vernamen dat degenen die direct als daders waren geïdentificeerd, achter de tralies zaten.

Wie waren deze vastberaden en meedogenloze gangsters? Blijkbaar een half dozijn schurken en losers rechtstreeks uit de Borinage, de meest achtergestelde regio van het land. Het lijkt misschien moeilijk te geloven, maar officier van justitie Deprêtre was onvermurwbaar. De brave burgers konden gerust zijn: met het "filière boraine" hadden ze eindelijk de krankzinnige moordenaars te pakken, die niets meer waren dan ordinaire roofdieren, die nu onschadelijk waren gemaakt.

Bekentenissen onder dwang afgedwongen, ballistische expertise gebaseerd op natte vinger, tegenstrijdig bewijsmateriaal in de ijskast gezet... De Borains zouden uiteindelijk worden vrijgesproken na een eindeloos mediacircus dat het vertrouwen van de burgers in het rechtssysteem van hun land verder zou ondermijnen. De wens om het publiek snel gerust te stellen leidde duidelijk tot een slordige onderzoek.

Slordige... zelfs opzettelijk gemanipuleerd, sommigen zeggen, om de ware, en onuitsprekelijk, daders van de moorden te beschermen. Dit neemt niet weg dat de twijfels blijven drukken op de Borains: is het stoppen van de moorden na hun arrestatie niet het beste bewijs van hun schuld? Het is waar dat het geweld nu al enkele maanden voorbij is.

Het land bevindt zich in werkelijkheid in het oog van de storm.

Nieuwe Golf

Niet schieten, dat is mijn papa! Rebecca, jong slachtoffer van de Bende, 1985

Op 27 september 1985, na een slaap van bijna twee jaar, doken de Bende van Nijvel met wraak terug op. Dit markeerde het begin van de gruwelijke "tweede golf". Gewapend met jachtgeweren bestormden ze de Delhaize in Eigenbrakel. Drie lichamen lagen achter hen toen ze weer in hun Golf GTI stapten, maar de horror ging door. Ze zetten onmiddellijk koers naar Overijse, waar ze in een andere warenhuis van hetzelfde winkelbord nog eens vijf slachtoffers maakten. Het bloedvergieten hervatte zich.

Terreur werd opnieuw de norm. Een terreur die anderhalve maand later, op 9 november, zijn hoogtepunt bereikte. Die avond richtten de gestoorde moordenaars een waar bloedbad aan op de Delhaize in Aalst: in een ongekende uitbarsting van geweld doodden ze acht mensen, waaronder twee jonge kinderen, die ze zonder aarzelen doodschoten. De Belgen staan ​​versteld: wie is tot zulke gratuite wreedheid in staat? Dit alles om amper een miljoen Belgische frank te stelen, een bedrag dat de meeste doorgewinterde criminelen zwaar zou teleurstellen, gezien de onnodige risico's die ze namen.

Eigenbrakel, Overijse, Aalst... en toen niets. Zou het kunnen komen doordat een van de overvallers na de laatste overval dodelijk werd neergeschoten door een politieagent? Misschien wel, misschien niet. Na Aalst verdwenen ze in het niets. Voorgoed, dit keer.

De Bende van Nijvel keerden terug naar waar ze vandaan kwamen: nergens.

Grote Samenzwering

Ze kwamen niet om te stelen, denk ik, maar eerder hier om paniek te zaaien. Een Aalstenaar tegen een journalist, 1985

Veertig jaar lang stapelden de pistes zich op. Veertig jaar lang raakten onderzoekers de weg kwijt. Niet omdat ze het niet probeerden.

Bijna elke hypothese werd overwogen, van corrupte ex-agenten met een haarscherpe trekker, tot morbide chantage tegen de Delhaize-firma, tot een vakkundige zuivering binnen schimmige politiek-criminele netwerken, tot zelfs de mogelijkheid van een staatsgreep waarbij de rijkswacht en zelfs de staatsveiligheid betrokken waren. Niet minder.

Het resultaat: een vraagteken. Een nieuwe sort banditisme? Vetgedrukt maffia-afpersing? Verkapte afrekeningen? Echte een terroristiche "grote samenzwering"? Al het bovenstaande, of niets ervan? Veertig jaar later is de vraag nog steeds onbeantwoord.

Noch de door Delhaize beloofde beloning, noch de wonderbaarlijke vangst in het kanaal van Ronquières, noch de proliferatie van opsporingseenheden, noch de onverjaarbaarheid van ernstige misdrijven, noch de hervorming van de wet op spijtoptanten, noch nieuwe opsporingstechnieken, noch de talloze wendingen die in de krant worden aangekondigd, zullen leiden tot de identificatie van de krankzinnige moordenaars, laat staan ​​hun arrestatie.

Tot op de dag van vandaag weten we nog steeds niet wie de Bende-moorden heeft gepleegd, noch waarom.

Cold Case

Ik wacht al veertig jaar om erachter te komen wie mijn vader heeft vermoord. Patricia Finné, dochter van een slachtoffer, 2025

Waarom deze website?

Zonder enige uitleg aan een vermoeid publiek en teleurgestelde families te kunnen bieden werd de zaak Bende van Nijvel officieel gesloten in juni 2024... voordat ze het jaar daarop, onder druk van de families van de slachtoffers, voorzichtig werd heropend. Deze besluiteloosheid weerspiegelt in zekere zin de inherente tekortkomingen van de zaak en geeft nog meer reden om te twijfelen of we ooit echte antwoorden kunnen vinden.

Daar is waarom.

Deze website is gemaakt ter gelegenheid van de veertigste verjaardag van de overval in Aalst, de laatste en bloedigste van de Bende-moorden. De site kan uiteraard niet onthullen wie de daders waren, laat staan ​​waar u ze kunt vinden. Het is geenszins een vervanging voor een echt onderzoek; het heeft noch de capaciteit, noch de middelen, noch de ambitie om dat te doen.

Het hoofddoel is de herinnering aan deze verschrikkelijke gebeurtenissen levend te houden, burgers er op een grondige en toegankelijke manier over te informeren, en bovenal ervoor te zorgen dat de slachtoffers niet vergeten worden. Kortom, voorkomen dat de Bende-moorden een stoffige "cold case" worden die gedoemd is langzaam uit het publieke bewustzijn te verdwijnen.

Achter dit initiatief schuilt echter een sprankje hoop: de hoop om, op een zeer bescheiden manier, vooruitgang te boeken. Misschien door een onwetende getuige een cruciaal detail te helpen begrijpen, of door een sleutelfiguur ervan te overtuigen eindelijk zijn mond open te doen.

Kortom, werken aan het waarheidsvinding.